రేపటి సవాళ్లను తట్టుకునే నగరాలే నిజమైన అభివృద్ధి: ప్రతి వర్షం మన పట్టణ ప్రణాళికకు ఒక కొత్త పాఠం

– శరత్ నలమాతు
(ఛైర్మన్ & మేనేజింగ్ డైరెక్టర్, ఫారెస్ట్ నోషన్)

ప్రతి ఏడాది రుతుపవనాలు దేశంలో కొత్త ఆశలను తీసుకొస్తాయి. ఎండల తీవ్రత నుంచి ఉపశమనం కలిగించడమే కాకుండా, జలవనరులను నింపి వ్యవసాయానికి జీవం పోస్తాయి. అయితే, ఇదే వర్షాకాలం మన నగరాల అసలు బలహీనతలను, లోపాలను కూడా అంతే బలంగా బయటపెడుతుంది. కొద్దిసేపు వర్షం కురిసినా రోడ్లు చెరువులుగా మారడం, కాలనీలు నీటమునగడం, ట్రాఫిక్ పూర్తిగా స్తంభించడం, ప్రజలు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడడం ప్రతి ఏడాది మనకు కనిపించే నిత్యకృత్యాలుగా మారిపోయాయి.

ఈ విపత్కర పరిస్థితులు కేవలం ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల మాత్రమే సంభవించడం లేదు. నగరాల అభివృద్ధిలో దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు లోపించడం, వాతావరణ మార్పులను (Climate Change) దృష్టిలో పెట్టుకుని మౌలిక సదుపాయాలను రూపొందించకపోవడమే దీనికి ప్రధాన కారణం. అందుకే, నేడు నగరాల అభివృద్ధి అంటే కేవలం ఎత్తైన కాంక్రీట్ భవనాలు నిర్మించడం కాదు; భవిష్యత్తు సవాళ్లను, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని (Climate Resilience) పెంపొందించడం.

ప్రకృతికి అనుగుణంగా సాగాల్సిన పట్టణాభివృద్ధి
భారత్‌లో నగరీకరణ (Urbanization) మునుపెన్నడూ లేని విధంగా అత్యంత వేగంగా జరుగుతోంది. కొత్త నివాస ప్రాంతాలు, వాణిజ్య సముదాయాలు, స్కైస్క్రాపర్లు, రహదారులు, పరిశ్రమలు శరవేగంగా విస్తరిస్తున్నాయి. కానీ, ఈ అభివృద్ధి ప్రకృతిని విస్మరించి సాగితే, భవిష్యత్తులో మనం మరింత భారీ మూల్యాన్ని చెల్లించుకోవాల్సి వస్తుంది.

కొన్ని గంటల వర్షానికే రోడ్లు నదుల్లా మారిపోతున్నాయంటే దానికి కారణం కేవలం వర్షపాత తీవ్రత మాత్రమే కాదు.

సరైన డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు లేకపోవడం.

సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలను ఆక్రమించడం.

చెరువులు, వాగులు, కాలువలను పూడ్చివేసి నిర్మాణాలు చేపట్టడం.

ప్రకృతి ఇచ్చిన సహజ వనరులను ధ్వంసం చేయడం వల్లే నేడు నగరాలు ముంపునకు గురవుతున్నాయి.

వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే నగర నిర్మాణం అవసరం
ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం నేడు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు తీవ్ర అకాల వర్షాలు, క్లౌడ్‌బరస్ట్‌లు.. మరోవైపు మునుపెన్నడూ లేని విధంగా నగరాలను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్న తీవ్రమైన వేడి తరంగాలు (Heatwaves). ఈ నేపథ్యంలో, మన పట్టణ ప్రణాళికలను భవిష్యత్తు అవసరాలకు అనుగుణంగా రీ-ఇమేజిన్ (Reimagine) చేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

ఇకపై మన డ్రైనేజీ వ్యవస్థలను కేవలం పాత వర్షపాత గణాంకాల ఆధారంగా కాకుండా, భవిష్యత్తులో సంభవించే అత్యంత భారీ వర్షాలను కూడా తట్టుకునేలా సరికొత్త సాంకేతికతతో డిజైన్ చేయాలి. సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలు, చెరువులు, సరస్సులు, తడిబీడులు (Wetlands), మరియు పట్టణ అడవులను (Urban Forests) సంరక్షించుకోవాలి. ఎందుకంటే, వరదలు వచ్చినప్పుడు ఇవే మనకు సహజ రక్షణ కవచాలుగా పనిచేస్తాయి.

ప్రకృతి అభివృద్ధికి అడ్డంకి కాదు: ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు (Nature-Based Solutions)
“అభివృద్ధి” అంటే పచ్చదనాన్ని, ప్రకృతిని తొలగించి కాంక్రీట్ జంగిల్‌గా మార్చడం అనే తప్పుడు భావన ఇప్పటికీ చాలా చోట్ల కనిపిస్తోంది. కానీ నిజానికి, ప్రకృతితో కలిసి అభివృద్ధి చెందే నగరాలే విపత్తుల కాలంలో మరింత బలంగా నిలబడతాయి.

ప్రకృతి – సహజ రక్షణ కవచం:

పచ్చని చెట్లు & పట్టణ అడవులు: నగరాల్లో ఉష్ణోగ్రతలను (Urban Heat Island Effect) తగ్గిస్తాయి.

పార్కులు & బహిరంగ ప్రదేశాలు: ప్రజల శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.

చెరువులు & జలాశయాలు: అదనపు వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసి వరదలను అడ్డుకుంటాయి.

కాబట్టి, ప్రకృతిని కాంక్రీట్‌తో భర్తీ చేయడం ఆపి, నగర అభివృద్ధి ప్రణాళికల్లో ప్రకృతిని ఒక అంతర్భాగంగా మార్చుకోవాలి.

సుస్థిర మౌలిక సదుపాయాలు – భవిష్యత్తుకు పునాది
నగరాల్లో పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా మన మౌలిక వసతుల ఆలోచనా విధానం కూడా మారాలి. ప్రతి కొత్త ప్రాజెక్టులోనూ ఈ క్రింది అంశాలు తప్పనిసరి కావాలి:

వర్షపు నీటి సంరక్షణ & సుస్థిర డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు (Sustainable Drainage Systems).

నీటిని భూమిలోకి ఇంకేలా చేసే పేవ్‌మెంట్లు (Permeable Pavements).

వాతావరణ అనుకూల భవన నిర్మాణాలు (Green Buildings).

సమర్థవంతమైన ప్రజా రవాణా మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన (Renewable Energy) వినియోగం.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, దానికి పర్యావరణ బాధ్యత, ముందుచూపు కలిగిన ప్రణాళికలు తోడైతేనే ఫలితాలు ఆశించిన స్థాయిలో ఉంటాయి.

ప్రజల భద్రత మరియు జీవన నాణ్యతే అసలైన అభివృద్ధి
నగరాల అభివృద్ధి మరియు విస్తరణ చివరికి ప్రజల జీవితాలను మెరుగుపరచడానికే కావాలి. ఎంత భారీ వర్షాలు వచ్చినా తమ ఇళ్లు, కాలనీలు సురక్షితంగా ఉంటాయనే నమ్మకం ప్రజల్లో కలగాలి. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సైతం రవాణా, వైద్య సేవలు నిరంతరాయంగా అందుబాటులో ఉండాలి. పరిశుభ్రమైన పార్కులు, సురక్షితమైన రహదారులు, పచ్చదనం కలిగిన నివాస ప్రాంతాలే ప్రజల నిజమైన జీవన నాణ్యతను (Quality of Life) పెంచుతాయి.

అందరి భాగస్వామ్యంతోనే సుస్థిర నగరాల నిర్మాణం
వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సుస్థిర నగరాలను (Sustainable Cities) నిర్మించడం ఒక్క ప్రభుత్వాల వల్లే సాధ్యం కాదు. ఇది అందరి ఉమ్మడి బాధ్యత.

పట్టణ ప్రణాళిక నిపుణులు, ఆర్కిటెక్టులు.

రియల్ ఎస్టేట్ సంస్థలు, పరిశ్రమలు.

పర్యావరణవేత్తలు, స్థానిక సంస్థలు మరియు సాధారణ పౌరులు.

వీరందరూ ఒకే తాటిపైకి వచ్చి భాగస్వాములు కావాలి. పచ్చదనాన్ని కాపాడటం, బాధ్యతాయుత నిర్మాణాలను ప్రోత్సహించడం, నీటి వనరులను సంరక్షించడం, సమర్థవంతమైన డ్రైనేజీ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం వంటి ప్రతి చిన్న నిర్ణయం భవిష్యత్తు తరాలకు మనం ఇచ్చే సురక్షితమైన కానుక.

ప్రతి వర్షాకాలం మనకు ఒక స్పష్టమైన సందేశాన్ని, హెచ్చరికను ఇస్తోంది—”ప్రకృతి ఎప్పటికీ మనకంటే శక్తివంతమైనది”. కాబట్టి, మనం ప్రకృతిని జయించేందుకు ప్రయత్నించకూడదు; ప్రకృతితో కలిసి జీవించే, సహజీవనం చేసే నగరాలను నిర్మించేందుకు ప్రయత్నించాలి.

భారత్‌కు నేడు ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ, ఆధునిక, పర్యావరణహిత, మరియు వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే నగరాలను నిర్మించే గొప్ప అవకాశం ఉంది. నగరాల విజయాన్ని భవనాల ఎత్తుతోనో, కాంక్రీట్ విస్తీర్ణంతోనో కాకుండా.. అక్కడ నివసించే ప్రజల భద్రత, వారి జీవన నాణ్యత, ప్రకృతితో సమతుల్యత, మరియు భవిష్యత్తు సవాళ్లను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యంతో కొలిచే రోజులు రావాలి. అదే నిజమైన సుస్థిర అభివృద్ధి

– శరత్ నలమాతు
(ఛైర్మన్ & మేనేజింగ్ డైరెక్టర్, ఫారెస్ట్ నోషన్)